· 

PAS OP VOOR TEVEEL NITRAAT & NITRIET IN UW RUWVOER:

Het is augustus, droog en er is bijna geen gras meer op het land. Mocht er regen van betekenis vallen, dan hebben veel veehouders de (kunst)mest stoffen al klaar staan. We hebben immers dringend ruwvoer nodig en het echte groeiseizoen is snel weer geschiedenis. En van de geschiedenis kun je veel leren.

 

In 1976 hadden we ook zo’n lange droge periode, die eindigde pas in september. Veehouders dachten toen door een extra kunstmestgift (vooral KAS), nog snel hun slag te slaan. Het daarin voorkomende nitraat (NO3 -) wordt snel door de plantenwortels opgenomen, zo hun redenatie.

 

En toen……… stierven er op diverse bedrijven plotseling zeer snel koeien, paarden en schapen. De oorzaak: vergiftiging door nitraat en nitriet.

Ter voorkoming dat het u ook overkomt, een woordje uitleg over nitraat & nitriet.

 

In bijna alle (ruw)voeders voor herkauwers zit nitraat. Na een zware (stikstof)bemesting bevatten alle plantensoorten veel nitraat. De nitraatvergiftiging wordt vaak veroorzaakt door planten die dit nitraat ophopen. Vroeger waren de stoppelknollen in dit verband erg berucht.

 

Pas ingezaaid grasland en gras gevoerd kort na een relatief hoge stikstofgift, Silage (GPS), “opslag” van granen, doorgedraaide groenten en onkruiden zoals vogelmuur en smalle weegbree bevatten vaak nog relatief hoge nitraatgehalten.

Naast de stikstofbemesting hebben ook zonneschijn, temperatuur en de watervoorziening invloed op het NO3 - gehalte in de plant. 

Voornamelijk koel weer en minder zon leiden al binnen enkele uren tot een stijging van het NO3 - gehalte in het gewas. Wanneer het in de loop van de dag weer warmer wordt en de zon gaat schijnen, dan wordt het NO3 - omgezet in eiwit. ’s Morgens zullen de NO3 - gehalten in het gras dan ook hoger zijn dan later op de dag. 

 

Gaat het na een periode van droogte en/of koude regenen, dan groeien de planten snel en nemen ze daardoor ook veel NO3 - op. 

In de herfst daalt de DS-productie en de omzetting van nitraat-N in organisch gebonden N (mede door minder zonneschijn). Door mineralisatie komt nog steeds N vrij (dit door de relatief hoge bodemtemperatuur). Het N-aanbod overtreft de verwerking door de plant en zo krijg je in de nazomer en herfst ook weer hoge NO3 – gehalten in het gewas.

De hoogste gehalten worden doorgaans in najaarsgras aangetroffen.

 

Binnen een plant bevatten de stengels in het algemeen de hoogste NO3 - gehalten, terwijl de gehalten in blad en zaden minder hoog zijn. Wortels en knollen bevatten ook lage concentraties. Gras van een stuk land dat in de schaduw van bomen ligt kan bijvoorbeeld veel hogere NO3 - gehalten bevatten dan gras van hetzelfde perceel dat in de zon ligt. Komt gras van zo’n schaduwplek in één baal of pak terecht, dan kan dit gevaarlijk voer zijn, terwijl de partij als geheel geen verhoogd NO3 - gehalte laat zien.

 

Tijdens de bewaring van ingekuilde producten kunnen ook nog veranderingen in het NO3 - gehalte optreden. Hoe droger de kuil, hoe meer NO3 - aanwezig blijft. In bedorven kuilvoer kan NO3 - in nitriet (NO2 -) worden omgezet en daardoor zeer gevaarlijk worden. In suikerarme kuilen kan NO3 - grotendeels in ammoniak worden omgezet. Dergelijk kuilvoer verrot echter ook weer gemakkelijker (omzetting van NO3 - in NO2 -).

Nitriet is slechts één van de producten die uit NO3 - gevormd kunnen worden. Nitraat wordt in de pens omgezet door het bacteriële enzym nitraatreductase. Dit enzym heeft molybdeen (Mo) nodig. Nitriet wordt snel uit de pens in het bloed opgenomen. Met behulp van NO2 - kunnen (ten dele in de pens en ten dele in de weefsels) hydroxylaminen en nitrosaminen gevormd worden. Al deze stoffen zijn prikkelend voor de darmwand. Ze kunnen verder ook schadelijk zijn voor de lever, de nieren en de ongeboren vrucht.

In het bloed vormt nitriet met zuurstof en water, nitraat en waterstofperoxide. Deze laatste stof oxideert vervolgens het ijzer in hemoglobine (Hb), waardoor methemoglobine (MHb) ontstaat. Dit is niet meer in staat om zuurstof te vervoeren. Hierdoor kunnen verstikkingsverschijnselen optreden. Dit wordt versterkt door de bloeddrukdaling die onder invloed van NO2 - optreedt. Al in korte tijd kunnen de dieren ernstig ziek worden. 

Dieren met diarree zijn gevoeliger voor NO3 - vergiftiging. Pas gespeende kalveren zijn gevoeliger dan oudere dieren.

DE VERSCHIJNSELEN: 

De verschijnselen van NO3 - vergiftiging kunnen al optreden vanaf enkele uren na opname van NO3 - rijk voer. 

 

De symptomen zijn o.a. bruine of bleke slijmvliezen, ademhalingsmoeilijkheden (zware benauwdheid), snelle ademhaling, oplopen, frequent urine laten lopen, speekselen, oedeem van gewrichten, uitdroging, snelle pols, hoge temperatuur, sufheid, blindheid, spiertrillingen en problemen met lopen (met name “slingeren”).

Het bloed heeft doorgaans een chocoladebruine kleur, maar dit wordt niet altijd waargenomen. De dood door verstikking kan (zelfs zonder voorafgaande verschijnselen), snel optreden.

 

Abortus wordt vaak genoemd als nasleep van acute NO3 - vergiftiging. Dit kan optreden tot drie weken na een acute vergiftiging en in elk stadium van de dracht. Daarnaast kan onder deze omstandigheden vaker mummificatie van de vrucht optreden.

DE DIAGNOSE STELLEN:

De snelste en meest eenvoudige methode om de waarschijnlijkheidsdiagnose van NO3 - vergiftiging bij het levende dier te stellen is het beoordelen van het slijmvlies. (met name bij vrouwelijke dieren het vaginaslijmvlies). De kleur hiervan verandert bij toenemende MHb-gehalten in het bloed van rozerood naar bruin. Aangezien deze verkleuring reeds optreedt bij MHb-percentages vanaf circa 20 procent, terwijl ernstige vergiftigingsverschijnselen pas optreden bij een MHb-percentage boven circa 50 procent, kan het optreden van NO3 - vergiftiging in een vroeg stadium worden herkend. Bloedonderzoek kan de snelle test bevestigen.

 

BEHANDELING VAN NITRAATVERGIFTIGING: 

Bij klinische gevallen van NO3 - vergiftiging is een direct ingezette behandeling door de dierenarts absoluut noodzakelijk. Eventueel moet de behandeling na 6 tot 8 uur worden herhaald.

 

LAAT U NIET VERRASSEN, U BENT IMMERS GEWAARSCHUWD…